فصل دوم: تفکر استراتژیک - بخش پنجم

لغت «استراتژی» از واژه يونانی ”Strategos”گرفته شده كه به معنای «ژنرال ارتش» است. سالانه هر يك از ده قبيله يونان باستان يك Strategos انتخاب مي‌كردند تا نيروها را هدايت كند. بعدها وظايف وی به امور قضايی و مدنی نيز تعميم داده شد. تاريخچه برنامه‌ريزی استراتژيك به امور نظامی باز می‌گردد. طبق تعريف لغت‌نامه وبستر،” استراتژی، علم برنامه‌ريزی و هدايت عمليات نظامی بزرگ در مقياس كلان، با هدف تشخيص و يافتن بهترين موقعيت قبل از شروع درگيری واقعی با دشمن است“.

تفکر استراتژیک

 

كاركرد تفکر استراتژیک

کارکرد اصلی تفکر انديشه‌گرايی استراتژيک، خلق چشم‌انداز است. چشم‌انداز سمت‌وسوی مطلوب برای حرکت سازمان را مشخص می‌کند. استراتژی در راستای چشم‌انداز شکل می‌گيرد و سازمان را به‌سوی آن به حرکت درمی‌آورد. چشم‌انداز از تعامل عوامل مؤثر در کسب‌وکار و چگونگی پاسخگويی به آن‌ها شکل می‌گيرد و هم‌چنين به‌صورت يک آرمان مشترک، سازمان را يکپارچه و هم انگیزه می‌سازد. حاصل کار، خلق بالاترين ارزش برای مشتری، مزيت رقابتی برای سازمان و تمايز از رقباست.

شکل 2-2: کارکرد و پيامد تفکر استراتژيک (پور صادق و يزدانی،1390)

 

 

عناصر تفکر استراتژیک

ناپير و آلبرت سه جنبه برای تفکر استراتژيک قائل هستند:

1.   گستردگی حوزه موردتوجه فرد به هنگام تفکر در خصوص مسائل سازمانی.

2.   افق زمانی در تصميمات.

3.   افراد کليدی که در سازمان از قابليت تفکر استراتژيک بهره‌مند هستند و هم‌چنين ميزان استفاده آن‌ها از سيستم‌های رسمی برنامه‌ريزی.

گراتس معتقد است که عناصر تفکر در سمت راست مغز، ازجمله خلاقيت، جست‌وجوگری و کارآفرينی، اجزاء طراحی استراتژی و يا به عبارتی تفکر استراتژيک هستند. آکور و انگليست در تحقيق خود تفکر استراتژيک را با استفاده از عناصری چون آگاهی نسبت به صنعت و رقبا، نقد خود، آگاهی نسبت به مشکلات اصلی شرکت و يادگيری از تجربيات گذشته تعريف می‌کنند. محققان مذکور همگی تفکر استراتژيک و عناصر آن را در سطح فردی مطالعه نموده‌اند، اما گروهی ديگر از محققان در کنار عناصر سطح فردی، بستر و محيط سازمان را نيز موردتوجه قرار داده‌اند. اگرچه گروه اخير نيز بيشتر بر عناصر سطح فردی تأکيد داشته‌اند. به‌عنوان‌مثال ليدکا، پنج عامل را به‌عنوان مشخصه تفکر استراتژيک برمی‌شمارد. اين عوامل عبارت‌اند از ديدگاه سيستمی، تمرکز بر قصد و نيت استراتژيک، فرصت‌طلبی هوشمندانه، تفکر در طول زمان و تفکر فرضیه محور. او هم‌چنين اشاره می‌کند اگرچه تفکر استراتژيک از افراد آغاز می‌شود اما افراد به اين منظور نيازمند بهره‌مندی از بستر سازمانی حامی تفکر و گفتمان استراتژيک در فضای سازمان هستند.

بن معتقد است درک مفهوم تفکر استراتژيک نيازمند رويکرد دوگانه است که از يک‌سو ويژگی‌های فرد دارای قابليت تفکر استراتژيک را شناسايی کرده و از سوی ديگر فرآيندها و بسترهای سازمانی حاکم بر فرد را موردبررسی قرار دهد. او در تحقيقات بعدی خود سطح سومی را نيز باهدف بررسی تعاملات گروهی مؤثر بر تفکر استراتژيک، در نظر می‌گيرد. غفاريان و کيانی در کتابشان، تحت عنوان پنج فرمان برای تفکر استراتژيک، تفکر استراتژيک را در سه بُعد توصيف می‌نمايند: از ديدگاه ماهوی اين طرز تفکر يک فهم و بصيرت ناميده می‌شود و موجب می‌گردد که انسان تشخيص دهد که کدام‌يک مهم و جهت دستيابی به موفقيت دارای اولويت است که اين در نوبه خود در جلوگيری از اتلاف هزينه و منابع و زمان بسيار مؤثر است. دوم از بعد ويژگی‌های تفکر استراتژيک است. از مهم‌ترين اين ويژگی‌ها می‌توان به نگرش تمام نگر به فضای کسب‌وکار و يادگيری دو حلقه‌ای اشاره کرد و بعد سوم در شناخت اين نوع طرز تفکر بيان کارکردهای آن است. ازجمله کارکردهای آن می‌توان به خلق چشم‌انداز برای سازمان اشاره کرد.

 

مشاهده ومطالعه خلاصه کتب‌ کاربردی

 

خصوصیات یک متفکر استراتژیک

هنگامی‌که افراد با مجموعه‌اي از حوادث مبهم روبه‌رو می‌شوند، سعی می‌كنند آن‌ها را درك كنند. بر اساس نظريه شناختی، افراد معنی و مفهومی را به وجود آورده، و با ايجاد تجسم‌هاي فطري و ذهنی خاصی كه تفکر آن‌ها را هدايت و به تصميم‌هايشان جهت می‌دهد، آن‌ها را درك می‌كنند. بر روي سيستم‌هاي تصويري و مفاهيم ادراكی هم‌چون مدل‌هاي ذهنی، برنامه‌ها، چارچوب‌ها، نقشه‌هاي شناختی، و اين‌كه چگونه آن‌ها تشکيل يافته‌اند و در فرآيند تصميم‌گيري به‌کاررفته‌اند، تحقيقاتی انجام شده است، كه دانش كلی و نظام‌يافته‌اي را ارائه كردند كه به‌آسانی براي مقدار زيادي از اطلاعات ارائه‌شده در سازمان به کار می‌رود تا اطلاعات را سازمان‌دهی و تفسير كنند و براي انجام امور همانند راهنما عمل كنند. اين سيستم نشان می‌دهد كه افراد مختلف در مقابل محرك يکسان، تفسير متفاوت و واكنش متفاوت نشان خواهند داد. يك سيستم تصويري براي تشريح تفکر استراتژيك مديران ارشد كه در شرايط پيچيده تصميم‌گيري می‌كنند؛ كافی نيست، بلکه در تصميم‌گيري پيچيده، مديران نياز دارند تا چندين چارچوب ناسازگار را به‌کارگیرند. تصميم‌گيرندگان با توانايی تفکر استراتژيك بالا می‌توانند نسبت به تصميم‌گيرندگان با توانايی تفکر استراتژيك پائين، تعداد متنوع‌تری از سيستم‌هاي تصويری را از خود نشان دهند.

خصوصياتی كه يك متفکر استراتژيك دارا است و او را نسبت به ديگران متمايز می‌كند را می‌توان به شرح ذيل نام برد؛

1.   آينده‌نگري: يکی از روش‌هاي مؤثر براي آينده‌نگري، برنامه‌ريزي دقيق می‌باشد كه احتياج به امکانات، آموزش‌ها و نيل به يادگيري دارد. اين روش به مديران كمك می‌كند تا طرز فکر خود را مستقيماً تغيير دهند.

2.    هم‌فکري: هم‌فکري عبارت است از به اشتراك گذاشتن تجربيات و محصولات (چه با مشتری و چه با شرکت‌های ديگر) يک شرکت و خط توليد آن هيچ‌گاه نبايد از فکر کردن بايستد، همواره بايد پويا و زنده و در حال طراحی طرح‌های جديد برای محصولات جديد باشد.

3.     موفق بودن به شيوه متفاوت: متفاوت بازي كردن، يکی از نکات مهم براي موفقيت شركت‌ها است. اگر رقبا براي به دست آوردن سود يك روند يا يك پروژه را طی كنند، سازمان بايد از يك محصول جديد و يا يك آگهی تبليغاتی متفاوت و مؤثر نتيجه بگيرد.

4.    یافتن فرصت‌های جدید: بسياری از پيشنهادها برای محصولات جديد با سؤال درباره جزئيات اطلاعات و يا احتياجات جديد مشتری‌ها شکل می‌گيرد. افزايش حمايت موردنياز در هر مرحله از پيشرفت، مثل تخصيص وقت بيشتر در پروژه‌های شغلی جديد برای به راه انداختن خط توليد جديد، مؤثر است.

روحيه و جسارت پرداختن به مفاهيم، محصولات و شيوه‌هاي جديد كسب‌وكار و پذيرفتن ريسك، يکی از نشانه‌هاي تفکر استراتژيك است. اين رفتار به‌جاي تقليد از ديگران، با هدف خلق ارزش‌هاي منحصربه‌فرد براي مشتري تلاش می‌كند.

 

مشاهده کتاب‌های دیگر حوزه موفقیت

 

 

جدول 2-1: مقایسه مدیران با تفکر استراتژیک و مدیران با تفکر غیراستراتژیک (منبع، گرتس،1989)

 

مشاهده توضیحات وخرید کتاب مدیریت استراتژیک

 

جهت تهیه این کتاب ارزشمند و کاربردی با شماره زیر تماس بگیرید.

مجید کیوان پور : 09129374020